ĐỌC “ĐỒNG DAO CHO NGƯỜI LỚN”

“Đồng dao cho người lớn” đã đụng đến những vấn đề “rất người lớn”. Đó là cái sống cái chết, cái nghĩa cái tình của con người  đối với kiếp người và đặt ra những quan niệm về tình yêu, về thời gian, về quy luật nhận thức của con người đối với tự nhiên và xã hội.

Đồng dao cho trẻ em thường gắn với một trò chơi, “Đồng dao cho người lớn” của Nguyễn Trọng Tạo chắc chắn không gắn với một trò đùa!

 

ĐỒNG DAO CHO NGƯỜI LỚN

Có cánh rừng chết vẫn xanh trong tôi

Có con người sống mà như qua đời.
Có câu trả lời biến thành câu hỏi

Có kẻ ngoại tình ngỡ là tiệc cưới.
Có cha có mẹ có trẻ mồ côi
Có ông trăng tròn nào phải mâm xôi.
Có cả đất trời mà không nhà ở

Có vui nho nhỏ có buồn mênh mông.
Mà thuyền vẫn sông mà xanh vẫn cỏ

Mà đời vẫn say mà hồn vẫn gió.
Có thương có nhớ có khóc có cười

Có cái chớp mắt đã nghìn năm trôi

                                                Nguyễn Trọng Tạo

                                                             1992

   Nguyến Trọng Tạo sinh năm 1947 tại Nghệ An. Có thể gọi anh với rất nhiều “nhà”: nhà thơ với nhiều bài thơ nổi tiếng, trong đó có tập “Đồng dao cho người lớn” đã lọt vào vòng chung khảo của giải thưởng thường niên Hội nhà văn năm 1995 cùng với “Thư mùa đông” của Hữu Thỉnh. Tập thơ mà cố nhà thơ Phạm Tiến Duật khi đó là Chủ tịch Hội đồng thơ đã đánh giá: “Đồng dao cho người lớn sẽ là tập thơ kết với bạn đọc và sẽ sống lâu với thời gian”; gọi anh là nhà báo vì anh từng là “linh hồn” một thời của các tạp chí Sông Hương, Cửa Việt và báo Thơ; gọi anh là nhạc sỹ vì anh nổi tiếng với các ca khúc “Làng quan họ quê tôi” (phổ thơ Nguyễn Phan Hách), “Khúc hát sông quê” (phổ thơ Lê Huy Mậu)…

Điểm lại các “nhà” trong Nguyễn Trọng Tạo để bạn đọc tiện cảm nhận về chất thơ, chất nhạc, chất họa…trong “Đồng dao cho người lớn”.

Khi viết “Đồng dao cho người lớn” Nguyễn Trọng Tạo đã ở tuổi 45- cái tuổi đã qua thời kỳ “…nhi bất hoặc” để sang “…tri thiên mệnh”. Điều này giúp ta hiểu thêm triết lý của nhà thơ về sự sống chết, về cái “tôi” và cái “ta”; cái riêng cái chung cùng với những mâu thuẫn nội tại của đất trời và cuộc đời mà nhà thơ quan tâm, như anh từng thổ lộ: “Khi nhà thơ quan tâm đến điều gì, anh ta viết về điều đó. Những năm đầu đổi mới tôi quan tâm tới thế sự…” (Trò chuyện- Báo Khuyến học và Dân trí ngày 13/11/2008).

“Đồng dao” là lời hát dân gian truyền miệng của trẻ em thường kèm một trò chơi nhất định. Chúng ta ai mà chẳng một thời hát đồng dao: “Chi chi chành chành…” và kết thúc là nắm được ngón tay bạn trong bàn tay mình khi hát câu “ù à…ù ập”…

Đồng dao trong dân gian thường ở thể bốn chữ, “Đồng dao cho người lớn” của Nguyễn Trọng Tạo ở thể tám chữ. Đây không chỉ là sự thay đổi kết cấu trong câu hát, mà là sự sắp xếp hai mặt đối lập trong một sự vật hiện tượng.

Mỗi mặt đối lập thể hiện bằng bốn chữ: “Có cánh rừng chết >< vẫn xanh trong tôi / Có con người sống >< mà như qua đời”…Lôgic kết cấu này chạy suốt bài thơ phù hợp với tính triết luận của thi phẩm về cuộc đời và con người.

Tuy nhiên, hai dòng thơ thứ 9 và 10 chuyển sang giọng điệu trữ tình: “Mà thuyền vẫn sông mà xanh vẫn cỏ / Mà đời vẫn say mà hồn vẫn gió”. Tình thơ dào dạt kết hợp với 4 từ “vẫn” gắn với thiên nhiên bao la ” vẫn sông…vẫn cỏ” với cuộc đời và hồn người ” đời vẫn say…hồn vẫn gió” đã khẳng định niềm tin vào cuộc đời và con người, mặc dù còn có bao nhiêu điều ngộ nhận: “…ngoại tình ngỡ là tiệc cưới”, “…trăng tròn nào phải mâm xôi”…

Đọc ” Đồng dao cho người lớn” chúng ta bắt gặp logíc cảm xúc mới của Nguyễn Trọng Tạo, đó là sự đứt đoạn trong cảm xúc. Sự đứt đoạn thể hiện trong từng khổ thơ (mỗi khổ hai dòng) và từng dòng thơ trong mỗi khổ. Nếu khổ thơ thứ nhất nói về sự sống chết thì khổ thứ hai nói về sự ngộ nhận của kẻ ngoại tình. Nếu như dòng thứ nhất của khổ thứ ba nói về trẻ mồ côi thì dòng thứ hai của khổ thơ lại nói về “ông trăng tròn” và “mâm xôi” làm người đọc liên tưởng tới chú cuội trên cung trăng và nắm xôi Thằng Bờm…

Sự đứt đoạn trong cảm xúc qua từng đoạn, từng dòng thơ phù hợp với những “mảnh ghép” của cuộc sống vốn phong phú, đa màu, đa sắc tạo cho người đọc nỗi ám ảnh nhiều chiều: sự sống chết ư? Có cánh rừng chết nhưng vẫn xanh…; có con người sống (với nghĩa tồn tại sinh học) mà như đã chết! Sự hoài nghi khoa học trong khám pha hiện thực khách quan ư? Có câu trả lời biến thành câu hỏi…Tuy đứt đoạn trong cảm xúc nhưng các khổ thơ vẫn gắn kết với nhau bằng nhịp điệu thơ ào ạt của đồng dao.

Nhà thơ kết thúc thi phẩm bằng hai dòng thơ: Có thương có nhớ có khóc có cười/ Có cái chớp mắt đã nghìn năm trôi” khái quát các cung bậc tình cảm của con người: thương, nhớ, khóc, cười…và đưa ra một quan niệm thời gian theo triết lý của Thiền: thời gian luôn thay đổi, bất định trong cõi “vô thường”…

Bài thơ có 12 dòng với 96 chữ nhưng đã khái quát được nhiều mảnh ghép của cuộc đời và số phận con người, diễn ra trong ” cái chớp mắt đã nghìn năm trôi”.

“Đồng dao cho người lớn” đã đụng đến những vấn đề “rất người lớn”. Đó là cái sống cái chết, cái nghĩa cái tình của con người  đối với kiếp người và đặt ra những quan niệm về tình yêu, về thời gian, về quy luật nhận thức của con người đối với tự nhiên và xã hội.

Đồng dao cho trẻ em thường gắn với một trò chơi, “Đồng dao cho người lớn” của Nguyễn Trọng Tạo chắc chắn không gắn với một trò đùa!

Sống đích thưc, sáng suốt, quan tâm chia sẻ với số phận con người để “Đời vẫn say hồn vẫn gió” là giá trị nhân văn lớn nhất của thi phẩm. Vì thế nó “kết với bạn đọc và sống lâu với thời gian”.

One response to this post.

  1. Cám ơn nguyenminhthuan (có phải là Trương Thi Hiền?) đã có lời bình bài thơ Đồng dao cho người lớn của tôi với cách nhìn riêng, tinh tế và sắc sảo. Nhân đây cũng nhờ chủ trang sửa lại cho cái liên két tới trang Website Nguyễn Trọng Tạo: nguyentrongtao.info (chứ không phải nguyentrongtao.org như trước, nó đã bị ai đó sử dụng).
    Chúc bạn mạnh khoẻ, nhiều sáng tạo.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: