LUẬT TỤC TÂY NGUYÊN- KHO TÀNG TRI THỨC BẢN ĐỊA VỀ ỨNG XỬ CỘNG ĐỒNG

Published on 12/14,2010

(Bài đã đăng báo ĐL nguyệt san tháng 10/2010)
   Như chúng ta đã biết, Luật tục không phải là sản phẩm của riêng một tầng lớp nào trong xã hội, mà là sản phẩm chung của cả cộng đồng dân cư. Luật tục phản ánh ý chí chung của mọi thành viên của cộng đồng qua nhiều thế hệ, lấy giáo dục răn đe là chính và đưa ra các chuẩn mực ứng xử chung để mọi người tự giác chấp hành.

Mỗi một điều trong luật tục là một bài giảng về đạo đức luân lý , không những chỉ ra cho mọi người vi phạm biết tội lỗi của mình mà còn để cảnh báo giáo dục đối với những người khác. Luật tục chú trọng khuyên giải con người, chẳng hạn như con người phải sống hòa thuận thương yêu nhau:

“Con nai chớ có húc nhau
Con hổ chớ có cắn nhau

Con người chớ có đánh nhau…”

(Luật tục M’nông)

Đối với những người đã có vợ mà vẫn đi tìm thú vui nơi người đàn bà khác, Luật tục luận giảng như sau:

Hắn đã có vợ, có con, như đũa có đôi.. Voi đã được xiềng, chiêng đã được treo, vợ chồng đã làm hôn ước cam kết (…) Thế mà giờ đây hắn hết quay sang phía nam lại quay sang phía bắc (…) Hắn thèm đóa hoa tông mông, hắn thèm con diều có đuôi dài, hắn ưng có một người đàn bà khác…Như vậy hắn là kẻ có tội“.

 Luật tục được lưu truyền, gìn giữ nhằm đảm bảo cho cuộc sống buôn làng được yên vui, thanh bình:

“Sạch nước suối cho đàn cá lên
Sạch bãi cỏ cho đàn nai đến

Sạch sân làng cho lũ trẻ chơi

Sạch bầu trời cho ánh trăng sáng…”

                                                        (Luật tục M’nông)

 
 

Luật tục có lối diễn đạt rất hình ảnh, dễ nhớ để giáo dục con người đừng làm những việc trái. Đây là hậu quả của việc đốt phá rừng bừa bãi:

“Bảo nó cất chòi trên mặt trăng

 

 Bảo nó trỉa lúa trên tầng mây”

 (Luật tục M’nông)

Bảo nó cất chòi trên ngôi sao

Tuy nhiên khi giáo dục răn đe không hiệu quả, Luật tục cũng quy định các biện pháp xử phạt với nhiều hình thức như cảnh cáo, bồi thường ( được áp dụng phổ biến), cúng tạ thần linh….lí do phải xử phạt là:

“Chó hay ăn vụng cho táp quả cà nướng

Người hư hỏng phải làm cho biết chừa”

(Luật tục Êđê)

 Việc xử phạt cũng tuân thủ nguyên tắc rất chặt chẽ: Lỗi nặng thì phạt nặng, lỗi nhẹ phạt nhẹ:

“Thịt nhỏ để trong tô

Thịt nhiều để trong gùi

Sai phạm nhỏ xử nhẹ

Sai phạm lớn xử nặng”

(Luật tục Êđê)

Một điều đặc biệt là Luật tục cũng yêu cầu người xử kiện (Khoa phat kđi) phải công tâm, khách quan:

 

“Hai bên hòn đá, cá trê đi giữa  

 

 Bên gió bên bão, chiếc diều bay giữa” 

 (Luật tục M’nông)

Vì bất cứ lí do gì, nếu Khoa phat kđi xử kiện không đúng ( căn cứ vào mức độ hài lòng của cộng đồng) đều phải chịu trách nhiệm, Luật tục quy định trách nhiệm rất dứt khoát: 

 

“Chuyện anh xử không ai vừa ý

                                        Mọi hậu quả anh phải gánh lấy”.

(Luật tục Êđê)

                            “Từ nay coi như lửa đã tắt, điếu thuốc đã tàn

Kết thúc việc xử phạt dù nặng hay nhẹ đều có lễ cúng thần linh để hòa giải, cả hai bên cùng nhau uống chung một ché rượu cần và phải thề nguyền xóa bỏ mọi xung khắc hận thù 

 

Mọi điều xấu đã chấm dứt”.

 

(* Những trích dẫn Luật tục dựa theo Kỷ yếu hội thảo khoa học Luật tục và phát triển nông thôn hiện nay ở Việt Nam của Viện nghiên cứu văn hóa dân gian- NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội- 2000).

 

Chúng ta phải khẳng định rằng muốn quản lý xã hội phải bằng pháp luật, tuy nhiên nếu biết kết hợp, vận dụng linh hoạt những tập tục, truyền thống, những quy định của Luật tục- kho tàng tri thức bản địa về ứng xử và quản lý cộng đồng – khi giải quyết, xử lý các vụ việc ở những vùng cư dân là người dân tộc thiểu số thì hiệu quả và tính thuyết phục chắc sẽ cao hơn.

Hai bên cây lúa, cây nêu đứng giữa

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: